ይቅርታ ከጥፋተኝነት መሸሸጊያ አይደለም፡ የቤተ እስራኤል ትውፊት ስለ ስርየት ምን ያስተምረናል

ቀሚሱ ወደ ያዕቆብ የደረሰው ዮሴፍ ሳይኖርበት ነበር። ወንድሞቹ አንድ ወጣት ወንድ ፍየል አርደው፣ ልብሱን በደሙ ነከሩትና ወደ ቤት ላኩት። በያዕቆብ ፊት ሲቀመጥ የተባለው ይህ ብቻ ነበር፡ “ይህን አግኝተናል፤ የልጅህ ቀሚስ ነው ወይስ አይደለም እስኪ እወቅ።” ያዕቆብ ወዲያውኑ አውቆት በሐዘን፣ “የልጄ ቀሚስ ነው፤ ክፉ አውሬ በልቶታል፤ ዮሴፍ በእርግጥ ተቦጫጭቆአል” አለ። ከእነሱ መካከል ማንም ዮሴፍ ሞቷል አላለም። ማስረጃውን ከፊቱ አስቀመጡ፣ ታሪኩን ግን እሱ ራሱ አሟላ። በዚህ መንገድ ፈጽሞ ባልተከሰተ ሞት ላይ ሐዘን ተወለደ። ዮሴፍ አሁንም በሕይወት ነበር፣ አባቱ ግን ልብሶቹን ቀዶ፣ ማቅ ለብሶ፣ መጽናናትን እምቢ አለ። ውሸቱ በአንድ ቅጽበት ተፈጠረ፣ ዋጋው ግን ለዓመታት ቀጠለ።

ዮሴፍን የመሸጥ ድርጊት የተፈጸመው በእሱ ላይ ቢሆንም፣ ስብራቱ ከግል ዕጣ ፈንታው እጅግ አልፎ ተስፋፋ። ዮሴፍ ወደ ጉድጓድ ተጣለ፣ ተሸጠ፣ ወደ ግብፅ ወረደ፣ የፈርዖን ዘብ አለቃ በነበረው በጲጢፋራ ቤት ባሪያ ሆነ፣ ታሰረ፣ ከጊዜ በኋላም ወደ ከፍተኛ ሥልጣን ደረሰ። በአባቱ ቤት ግን ሕይወት ቆመች፣ ሌላ ትይዩ እውነታም ተፈጠረ። ያዕቆብ በከባድ የሐዘን ደመና ውስጥ ረጅም ዓመታትን ኖረ። ልጆቹ ከጎኑ መሄዳቸውን ቀጠሉ፣ የቤተሰቡ ሕይወት በዙሪያው የተደራጀበት ሐዘን በውሸት ላይ እንደተመሠረተ የሚያውቁትን መርዛማ እውቀት ተሸክመው። እያንዳንዳቸው የዚያን ተግባር የተለየ ውጤት ተሸከሙ፡ ዮሴፍ የክህደትን ጠባሳ፣ ያዕቆብ በሐሰት የተፈጠረውን ሐዘን፣ ወንድሞቹም በገዛ እጃቸው ለፈጠሩት እውነታ የጥፋተኝነትን ሸክም። አንድ ጉዳት እንዲህ ወደ ብዙ ሕይወቶች ተከፋፈለ።

ከቤተ እስራኤል የዮም ኪፑር ዋና ትውፊቶች አንዱ ወደዚሁ ቦታ ይመልሰናል። በ2024 ባሳተሙት ጽሑፍ ረቢ ዶክተር ሻሮን ሻሎም በማህበረሰቡ ትውፊት ለዚህ ቅዱስ ቀን የተሰጡ ሁለት ስሞችን ይመዘግባሉ፡ “አስተራይ”፣ “የማየት በዓል” ተብሎ የሚተረጎመው፣ እና “በዓለ ዮሴፍ”፣ የዮሴፍ በዓል። ሻሎም ወደ መጽሐፈ ኩፋሌ ይጠቁማሉ። መጽሐፉ የሰባተኛውን ወር አሥረኛ ቀን ያዕቆብን ወደ ሐዘን ከጣለው ስለ ዮሴፍ ከመጣው መራራ ዜና ጋር ያያይዛል፣ እናም ልጆቹ በአባታቸው ላይ ላደረሱት ኃጢአትና ሐዘን ለትውልድ የስርየትና የመንጻት ቀን ሆኖ እንደተወሰነ ይገልጻል። ከዚህ የጽሑፍ ምንጭ ጎን ለጎን፣ ያንኑ ቀን ያዕቆብና ዮሴፍ ከዓመታት መለያየት በኋላ ዳግም ከተገናኙበት ጊዜ ጋር የሚያያዝ በቃል የተላለፈ ትውፊትም ተጠብቆ ቆይቷል። ሁለቱ ትውፊቶች የአንድን ቀን የተለያዩ ገጽታዎች ያበራሉ፡ አንደኛው ወደ ስብራቱ ቅጽበት ይመልሳል፣ ሌላኛው ደግሞ ከስብራቱ በኋላ እንደገና ለመገናኘት ያለውን ዕድል ያሳያል።

“አስተራይ” የሚለው ስምም ከአንድ በላይ ትርጉም ይይዛል። ሻሎም በጽሑፋቸው የትውፊት ተመራማሪው ዮሲ ዚቭ የሰጡትን ማብራሪያ ይጠቅሳሉ። ዚቭ “ማየት” የሚለውን ትርጉም በደም ተነክሮ በያዕቆብ ፊት ከቀረበው ቀሚስ ጋር ያያይዙታል። ሻሎም አክለውም ዚቭ የቄስ አምሃ ነጋትን ምስክርነት እንደሚያቀርቡ ይጽፋሉ፤ በዚህ ምስክርነት መሠረት ስሙ በዮም ኪፑር ቀን ከወረዱት ሁለተኛዎቹ የቃል ኪዳኑ ጽላቶች ጋርም ይያያዛል። ሁለቱ ትውፊቶች ለቀኑ የተለያዩ የትርጉም ንብርብሮችን ይሰጣሉ፡ አንደኛው የወንድሞቹን ኃጢአትና የስርየት አስፈላጊነት ይመለከታል፣ ሌላኛው ደግሞ መገለጥንና የቃል ኪዳን እድሳትን። በዚህ መንገድ በቤተ እስራኤል ትውፊት ውስጥ ዮም ኪፑር በጉዳቱ ትዝታ እና ግንኙነትን እንደገና የመገንባት ዕድል መካከል ይንቀሳቀሳል።

ከዚህ በመነሳት የዮሴፍ ታሪክ ስለ ይቅርታ ተፈጥሮ ከባድ ጥያቄ ያነሳል። የመጽሐፍ ቅዱሱ ፍጻሜ ዓለምን በቀላሉ ወደ ቀድሞ ሁኔታው ከመመለስ እጅግ የራቀ ነው። ያዕቆብ ከሕይወቱ ዓመታትን በሐዘን አጣ፣ ዮሴፍ በጉድጓዱ፣ በባርነቱና በእስር ቤቱ ምክንያት ሌላ ሰው ሆነ፣ ወንድሞቹም ቤተሰቡ እንደገና ከተቀላቀለ በኋላም ያደረጉትን ተግባር አብረዋቸው ተሸከሙ። ዳግም መገናኘታቸው ለሌላ ዓይነት ሕይወት ዕድል ይፈጥራል፣ ነገር ግን የሚከሰተው አስቀድሞ በተለወጠ እውነታ ውስጥ ነው። ዕርቅ ወደፊትን ይከፍታል፤ ያለፈውን ግን አይመልስም።

ለትዝታ ቦታ የሚተው ይቅርታ

ዮሴፍ በግብፅ ለወንድሞቹ ማንነቱን ሲገልጥ፣ የጀመረው እነሱ ለመቅበር ተስፋ አድርገው ሊሆን በሚችለው እውነታ ነው፡ “እኔ ወደ ግብፅ የሸጣችሁኝ ወንድማችሁ ዮሴፍ ነኝ።” የደም ዝምድናና ክህደት በአንድ ዓረፍተ ነገር ውስጥ ተጣምረዋል። ዮሴፍ ወደ ዕርቅ በሚወስደው መንገድ ድርጊቱን ከማለፍ ይልቅ፣ በመገናኘታቸው እምብርት ላይ ያስቀምጠዋል። ጉዳቱ በስሙ ከተጠራ በኋላ ብቻ በወንድሞቹ ግንኙነት ውስጥ አዲስ ቦታ ሊከፈት ይችላል።

ከያዕቆብ እይታ አንጻር፣ ዮሴፍ አሁንም በሕይወት እንዳለ የሚናገረው ዜና የአሁኑን ጊዜ ከመሠረቱ ይለውጠዋል፣ ያለፉት ዓመታት ግን የሕይወት ታሪኩ አካል ሆነው ይቀራሉ። በእውነት ባልተከሰተ ነገር ላይ ማዘን ይቻላል፣ ሆኖም ለዚያ ሐዘን እውነተኛ ዋጋ መክፈል ይቻላል። የፈሰሱት እንባዎች፣ የተበሉት ዓመታት፣ በሐዘኑም ዙሪያ የተቀረጹት ግንኙነቶች እውነቱ ሲገለጥ አይጠፉም። እዚህ ላይ የዮሴፍ ታሪክ የሰውን ልብ በጥልቀት ይነካል፡ አዲስ እውነት ከዚህ በኋላ የሕይወትን አቅጣጫ ሊለውጥ ይችላል፣ አስቀድሞ የተከፈለው ዋጋ ግን የተሸከመው ሰው አካል ሆኖ ይቀራል።

የረቢዎች ትውፊትና የቤተ እስራኤል ትውፊት ከሚመስለው በላይ በዚህ ነጥብ ላይ ይገናኛሉ። በሚሽና የዮማ ትራክቴት ውስጥ በሰውና በባልንጀራው መካከል የሚፈጸሙ ኃጢአቶች ስርየት የሚያገኙት በዳዩ “ባልንጀራውን እስኪያስታርቅ” ድረስ እንዳልሆነ ተደንግጓል። የቀኑ ቅድስና ብቻ የተጎዳውን ሰው ዘልሎ አያልፍም። በዮም ኪፑር ጠዋት ቃሉ የሚነበበው ነቢዩ ኢሳይያስም ከሥነ ምግባራዊ ተግባር የተነጠለ ጾምን ይወቅሳል፣ ለተራበው እንጀራን መካፈልና የጭቆናን እስራት መፍታት ይጠይቃል። በሁለቱም ምንጮች የሃይማኖታዊው ሥርዓት ዋጋ የሚመዘነው ከሥርዓቱ ወሰን ውጭ በሚፈጥረው ነገር ነው።

ከዚህ የይቅርታ ጥያቄ ያለው ወሰንም ግልጽ ይሆናል። አንድ ሰው ኃጢአቱን ሊያውቅ፣ በጸጸት ሊሰቃይ፣ መንገዱንም ሊለውጥ ይችላል። በዳዩ የሚያልፍበት ሂደት ግን የተጎዳውን ሰው ምላሽ በባለቤትነት እንዲቆጣጠር መብት አይሰጠውም። ይቅርታ በተወሰነ ቀን ላይ የሚገባ መብት አይደለም፣ የተጎዳውም ሰው ሌላኛው ወገን ተለውጧል ብሎ ብቻ የተጎዳውን ግንኙነት እንደገና የመክፈት ግዴታ የለበትም። አንዳንድ ጊዜ ግንኙነቶች እንደገና ይታሰራሉ፣ አንዳንድ ጊዜ ጥንቃቄና ጠባሳ ይዘው ይቀጥላሉ፣ አንዳንድ ጊዜም መለያየቱ እንዳለ ይቀራል። የበዳዩ ኃላፊነት በሚያስተካክለው ተግባርና በሚለወጥበት መንገድ ላይ ነው፤ ከዚያ በኋላ ግንኙነቱ ምን ዓይነት እንደሚሆን የሚወሰነው በሌላኛው ወገን ባለው ሰውም ጭምር ነው።

ግለሰቡ፣ ጥፋተኝነት እና የሕዝብ ኃላፊነት

እዚህ ላይ የቤተ እስራኤል ትውፊት ሌላ እይታ ያቀርባል። ሻሎም “ተሹቫ” ለተባለው የመመለስና የንስሐ እሳቤ ትልቅ ክብደት በሚሰጠው የረቢዎች ትውፊት ውስጥ ያለውን ፓራዳይም፣ እና “ካፓራ”፣ ማለትም ስርየት፣ በማዕከል ላይ በሚቆምበት የቤተ እስራኤል ትውፊት ውስጥ ያለውን ፓራዳይም ይለያሉ። ለማህበረሰቡ ሃይማኖታዊ ዓለም በሚሰጡት ትርጓሜ፣ ግለሰቡ ራሱን በእግዚአብሔር ፊት በአንድነት ከሚቆመው የሕዝብ አካል እንደ አንዱ አካል ይለማመዳል። ልዩነቱ ፍጹም አይደለም። የረቢዎች ትውፊት ራሱ በሕዝባዊ ጸሎትና በእርስ በርስ ኃላፊነት የተሞላ ነው፣ በቤተ እስራኤልም የግለሰቡ ቦታ ተጠብቆ ይኖራል። ልዩነቱ ያለው የክብደት ማዕከሉ የት እንደሚያርፍና ሃይማኖታዊ ኃላፊነት እንዴት እንደሚለማመድ ላይ ነው።

ይህ በተለይ በኢትዮጵያ የዮም ኪፑርን አከባበር በሚገልጹ ትረካዎች ውስጥ ጎልቶ ይታያል። ሻሎም ያዕቆብ ፋይትሎቪች በ1904 ካደረጉት ጉብኝት የጻፉትን መግለጫ ያቀርባሉ፤ በዚያም በስሜት የተሞሉ ጸሎቶች በቀኑ ውስጥ ከዝማሬና ከዳንስ ጋር አብረው ይታያሉ። በተጨማሪም የማህበረሰቡ አባላት ቀኑን በደስታ እንደሚጠባበቁት የሚገልጹ ምስክርነቶችን፣ እና በኢትዮጵያ የአይሁድ መንደሮች ያደጉ ብዙ የኢትዮጵያ ዘር እስራኤላውያን በእስራኤል ውስጥ ወደ አሽከናዚ የየሺቫ ማዕቀፎች ሲገቡ የ“ያሚም ኖራኢም” ድባብ ሲያጋጥማቸው የተሰማቸውን ልዩነት ይገልጻሉ። ጾሙና ከልብ የሚነሳው ልመና ከደስታ ጋር ጎን ለጎን ነበሩ፣ ደስታውም በስርየትና በእግዚአብሔር ምሕረት ላይ ካለው እምነት የመነጨ ነበር።

ለዘመናዊ እስራኤላዊ እይታ ይህ ውህደት መጀመሪያ ላይ እንደ ፓራዶክስ ሊታይ ይችላል። ብዙዎች ኃጢአትን መናዘዝን ከክብደት፣ ከፍርሃትና በፍርድ ዙፋን ፊት ብቻውን ከመቆም ጋር ማያያዝን ለምደዋል። ሻሎም በሚያቀርቡት የኢትዮጵያው ጠቢብ ዳንኤል መንገሻ አባባል ግን፣ ሰው በእግዚአብሔር ፊት የሚቆመው የማህበረሰቡ አካል ሆኖ ነው። ስለዚህ የውድቀት ሐዘን፣ የጾሙ ረሃብና የደስታው ምት በአንድ ቦታ አብረው ሊኖሩ ይችላሉ። ኃላፊነቱ ሙሉ ሆኖ ይቀጥላል፣ ከጎኑም ተመልሶ የመገንባት ዕድል እንዳለ የሚያምን እምነት ይኖራል።

ይህ እሳቤ ከሃይማኖታዊው ቀን የሚያልፍ ትርጉም አለው። የተግባሩ ኃላፊነት በሠራው ሰው ትከሻ ላይ ያርፋል፣ ማህበረሰቡም ለጥፋተኝነት መማፀኛ ከተማ ሊሆን አይችልም። ሆኖም የጉዳት ውጤቶች አንዳንድ ጊዜ ጉዳቱን ካደረሰው ሰው ወሰን ያልፋሉ። አንድ ሰው ያቆስላል፣ መላው ቤተሰብ ግን ከቁስሉ ጋር መኖሩን ይቀጥላል። አንድ ሥራ አስኪያጅ ኃላፊነቱን ያጠናቅቃል፣ የፈጠረው ባህል ግን ተቋሙን መቅረጹን ይቀጥላል። የአንድ ትውልድ ውሳኔ ለሚቀጥለው ትውልድ የመነሻ ነጥብን ይወስናል። ስለዚህ “ማን ጥፋተኛ ነው?” የሚለው ጥያቄ “ማን ማስተካከል ይችላል?” ከሚለው ጥያቄ ጋር አንድ አይደለም።

ጸጥታን ለመመለስ የተጎዳው ሰው ይቅር እንዲል በሚጠይቅ ማህበረሰብ እና ጥገና እንዲቻል የሚያደርጉ ሁኔታዎችን ለመፍጠር ኃላፊነት በሚወስድ ማህበረሰብ መካከል ያለው ድንበር እዚህ ላይ ነው። የመጀመሪያው በተጎዳው ሰው ላይ ተጨማሪ ግዴታ ይጭናል። ሁለተኛው ግን ጉዳቱ እንደገና ራሱን እንዳይፈጥር የትኞቹ የተደጋጋሚ አሠራር ቅጦች፣ ተቋማትና ልማዶች መለወጥ እንዳለባቸው ይመረምራል። በዚህ መንገድ የሕዝብ ንቃተ ህሊና የስርየትን ጽንሰ ሐሳብ ያሰፋዋል፡ የግል ኃላፊነት እንዳለ ይቆያል፣ ከእሱም ጋር ከዚህ በኋላ ለሚገነባው እውነታ የጋራ ኃላፊነት ይጨመራል።

ስርየት ወደ ሕይወት የሚገባባቸው ሃምሳ ቀናት

በዮም ኪፑርና በሲግድ በዓል መካከል ያለው ግንኙነት ለዚህ እሳቤ የጊዜን ልኬት ይጨምራል። በኸሽቫን ወር 29ኛው ቀን፣ ከዮም ኪፑር ሃምሳ ቀናት በኋላ የሚከበረው ሲግድ፣ ከጾም፣ ከልመናና ጽዮንን ከመናፈቅ ጎን ለጎን በሕዝቡ፣ በእግዚአብሔርና በኦሪት መካከል ያለውን የቃል ኪዳን እድሳት በማዕከል ያስቀምጣል። የክኔሴት መዝገበ ቃላት ሲግድን በዮም ኪፑር ላይ የሚጨመር የጋራ ራስን መመርመር ብሎ ይገልጸዋል፣ እና በትውፊቱ መሠረት የማህበረሰቡ አባላት ኃጢአቶች በዮም ኪፑርና ከዚያ በኋላ ባሉት ሃምሳ የንስሐ ቀናት ውስጥ ስርየትና ይቅርታ እንደሚያገኙ ይጠቅሳል። በሃምሳኛው ቀን ማህበረሰቡ በጸሎትና በጾም ወደ ዮም ኪፑር ተሞክሮ ይመለሳል። በዚህ መንገድ የነፍስ ሥራው ጊዜ ያገኛል፣ በአንድ ከፍተኛ ቅጽበት ብቻ አይገደብም።

ሆኖም በሌላ ቋንቋ ስለተናገረ ትውፊት ዘመናዊ የሥነ ልቦና ቃላትን ለመጫን ሲሞከር መጠንቀቅ ያስፈልጋል። ምንጮቹ የሚናገሩት ስለ ስርየት፣ ስለ ሕዝባዊ ራስን መመርመርና ስለ ቃል ኪዳን ነው። እነዚህን ሃምሳ ቀናት ኃጢአትን ማወቅ የጸሎትን ድንበር አልፎ ወደ ሕይወት ራሱ ይገባ እንደሆነ የሚፈተንበት ጊዜ አድርጎ ማንበብ ይቻላል። አንድ ቅዱስ ቀን ዓላማን፣ ፍርሃትን፣ ተስፋንና ጸጸትን በውስጡ ሊያሰባስብ ይችላል፤ ለውጡ ግን ከእሱ በኋላ በሚጀምረው የዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ ይገለጣል።

የቃል ኪዳን እድሳት ይቅርታ ከመጠየቅ የተለየ ነው። ይቅርታ መጠየቅ አስቀድሞ ወደተፈጠረው ስብራት ይመለከታል፤ ቃል ኪዳኑ ግን ከዚህ በኋላ ሊኖር የሚፈለገውን ግንኙነት ይቀርጻል። ሁለቱን ቀናት በአንድ ተከታታይ መስመር ላይ ማስቀመጥ ለይቅርታ የጊዜና የተግባር ልኬት ይሰጠዋል። ወሳኙ ጥያቄ “ይቅርታ” የሚለው ቃል ከተነገረበት ቅጽበት ተነስቶ፣ ጉዳቱን በመጀመሪያ የፈጠሩት ተመሳሳይ ሁኔታዎች ዳግም ሲመለሱ ምን ይሆናል ወደሚለው ይሸጋገራል።

ከባዱ ፈተና ብዙውን ጊዜ እዚያ ይገኛል። አንድ ሰው በሌሊት ለቅርብ ሰው ያደረሰውን ጉዳት ጥልቀት ሊረዳ ይችላል፣ ጠዋት ግን ወደዚያ ያመጡትን ተመሳሳይ ቅጦች ዳግም ሊያጋጥሙት ይችላሉ። አንድ ተቋም ትክክለኛና የተዋጣለት የይቅርታ መግለጫ ሊያወጣ ይችላል፣ ነገር ግን በደሉን በፈጠረው በዚያው አሠራር መሥራቱን ሊቀጥል ይችላል። አንድ ሕዝብ በአንድ ቀን ራሱን ሊያጎነብስ ይችላል፣ ወዲያውኑ በሚቀጥለው ጊዜ ግን ወደ ግዴለሽነት ልማዱ ሊመለስ ይችላል። ስለዚህ ከእውቅናው በኋላ ያለው ጊዜ የጥገናው ራሱ አካል ነው፤ ቃላቱ ወደ ባህሪ መለወጣቸው የሚፈተነው እዚያ ነው።

በዚህ አውድ ሲግድ በበዓላት የቀን መቁጠሪያ ላይ ከሚጨመር አንድ ተጨማሪ ክስተት የሰፋ ትርጉም ያገኛል። የቃል ኪዳን እድሳቱ ከጸጸት ጎን ለጎን ግንኙነትን፣ ቁርጠኝነትንና የሕይወት ሥርዓትን እንደገና የመገንባት ጥያቄ ያቀርባል። የጠፋውን ነገር እንዲመለስ አያስገድድም፣ ሰዎች አብረው መኖራቸውን የሚቀጥሉባቸውን ሁኔታዎች ግን ሊለውጥ ይችላል። በዚህ መንገድ ይቅርታ ከስሜታዊው ቅጽበት ወጥቶ፣ ውሳኔዎች በሕይወት ውስጥ ቅርጽ ወደሚያገኙበት ቦታ ይሸጋገራል።

ቅርስ እንደገና መናገር ሲጀምር ምን ይሆናል

መጽሐፈ ኩፋሌን በዮሴፍ ታሪክና በዮም ኪፑር መካከል ባለው ግንኙነት እምብርት ላይ ማስቀመጥ ለውይይቱ ታሪካዊና ባህላዊ ንብርብር ይጨምራል። የቤተ እስራኤል ሃይማኖታዊ ዓለም ሙሉ ዘርፎች አብዛኛዎቹን የአይሁድ ማህበረሰቦች ከቀረጹት የረቢዎች ማዕከላት ርቆ በተሻሻለ የአይሁድ ማዕቀፍ ውስጥ ለትውልዶች ተጠብቀው ቆይተዋል። ይህ ትውፊት ዛሬ ወደ እስራኤላዊ ውይይት ሲገባ፣ በበዓላት የቀን መቁጠሪያ ላይ ከሚጨመር ሌላ ልማድ የበለጠ ነገር ይዞ ይመጣል። የታወቁ ጽንሰ ሐሳቦችን እንደገና እንድናነብ ያቀርባል። ዮም ኪፑር የጾምና የንስሐ ቀን ሆኖ ይቀጥላል፣ የተከፋፈለው የያዕቆብ ቤተሰብ ግን ወደ ስርየት ምስል ይገባል፣ የጉዳቱንም ሰብዓዊ ዋጋ እንደገና ወደ መሃሉ ያመጣል።

ይህ ሂደት የማህበረሰቡ ቅዱሳት መጻሕፍት እየተመዘገቡና ተደራሽ እየተደረጉ ባለበት ወቅት የበለጠ አስፈላጊ ይሆናል። የእስራኤል ብሔራዊ ቤተ መጻሕፍት፣ የኢትዮጵያ ይሁድነት ቅርስ ማዕከል፣ እና በቴል አቪቭ ዩኒቨርሲቲ የ“ቶፍሴይ ሃኦሪት” ፕሮግራም የቤተ እስራኤልን ቅዱሳት መጻሕፍትና የእጅ ጽሑፎች በዲጂታል ለመቃኘት እየሠሩ ነው። የጥበቃው ሥራ በራሱ አስፈላጊ ነው፣ ዋጋው ግን ከሚቃኙት ገጾች ብዛት ወይም ከሚፈጠረው ማህደር ጥራት የሰፋ ነው። ሕያው ቅርስ የሚመዘነው በሕይወት ውስጥ መሥራቱን የመቀጠል ችሎታውም ጭምር ነው፡ በልማዶች፣ በሃይማኖታዊ የኑሮ መንገዶች፣ በቋንቋ፣ በእሴቶች፣ እና ሰዎች ራሳቸውንና ዓለማቸውን በሚረዱበት መንገድ።

ስለዚህ ጥበቃ መነሻ ነጥብ ነው እንጂ የመጨረሻ ግብ አይደለም። አንድ ትውፊት እንዲሰማ፣ እንዲማርና ከትውልድ ወደ ትውልድ እንዲተላለፍ መንገድም ያስፈልገዋል። አንድ የእጅ ጽሑፍ በአካል ሊድን ይችላል፣ ከማህበረሰቡ ሕይወት ግን ሊርቅ ይችላል። ጽሑፍ፣ ልማድ ወይም ትውፊት ወደ ሕዝባዊ ውይይት ሲመለስ፣ ከመዝገብ ቁሳቁስነት ወጥቶ የሐሳብ፣ የማንነትና የትርጓሜ ምንጭ ይሆናል። ብሔራዊ ቤተ መጻሕፍቱ የሚጠቀምበት “ሕያዋን መጻሕፍት” የሚለው አገላለጽ ሙሉ ትርጉሙን የሚያገኘው ሕይወት ከማህደሩ በሮች ባሻገር ሲቀጥል ነው።

መጽሐፈ ኩፋሌ ይህንን በግልጽ ያሳያል። በቤተ እስራኤል ሃይማኖታዊ ዓለም ውስጥ ያለው ቦታ፣ በዮሴፍ ታሪክና በዮም ኪፑር መካከል ያለውን ግንኙነት በማህበረሰቡ ውስጥ ለትውልዶች ከተጠበቀ የአይሁድ ትውፊት አንጻር ለማንበብ ያስችላል። ይህ ንባብ የጥያቄውን ማዕከል ሰውየው ይቅርታ እንዴት እንደሚጠይቅ ከሚለው አንስቶ፣ ወደ ተጎዳው ሰው፣ ጉዳቱ ወደተፈጠረበት ማህበረሰብ፣ እና እንደገና መገንባት ወደሚኖርባቸው ግንኙነቶች ያዞረዋል። ለትውልዶች የተጠበቀ ቅርስ በዚህ መንገድ ስለ ስርየት በሚደረገው እስራኤላዊ ውይይት ውስጥ ንቁ ሚና ይወስዳል።

ይህ የቤተ እስራኤልን ቅርስ ራሱ የምናስብበትን መንገድም ይለውጣል። ለብዙ ዓመታት ስለ አናሳ ማህበረሰቦች ቅርስ የሚደረገው ውይይት በመጥፋት ፍርሃትና ማዳን፣ መሰብሰብና መመዝገብ በሚያስፈልግበት ጉዳይ ላይ ያተኩር ነበር። ጥበቃ አስፈላጊ ነው፣ የአንድ ቅርስ ሕያውነት ግን በሚቀጥለው ደረጃ ይፈተናል፡ የተጠበቀው እውቀት ወደ ሕያው ባህል ሲገባ፣ በቋንቋ፣ በትምህርት፣ በአስተሳሰብ፣ እና አንድ ማህበረሰብ ራሱን በሚተረጉምበት መንገድ ላይ ተጽዕኖ ሲያሳድር።

እነዚህ ሁሉ በደም በተነከረው ቀሚስና ከዓመታት መለያየት በኋላ እንደገና በሚገናኘው ቤተሰብ መካከል ወዳለው ርቀት ይመልሱናል። የቤተ እስራኤል ትውፊት ለይቅርታ ጉዳይ ቀላል መፍትሔ አያቀርብም፣ እያንዳንዱ ቁስል በዕርቅ እንደሚያበቃም ቃል አይገባም። ኃጢአትና ስርየትን፣ ሕመምና ደስታን፣ የግል ኃላፊነትና የሕዝብ ንቃተ ህሊናን፣ አንድ ቅዱስ ቀንና ከዚያ ወደ ሕይወት የሚመራው መንገድ የሚፈተንባቸውን ሃምሳ ቀናት ጎን ለጎን ያቆማል።

ነገ ምሽት፣ ሴፕቴምበር 20 2026፣ የ5787 ዮም ኪፑር ይጀምራል። ብዙዎች በምኩራቦች ይቆማሉና ልባቸውን ያፈሳሉ። ሌሎች በቤተሰባቸው ትውፊት መሠረት ይጾማሉ። ፊት ለፊት ይቅርታ የሚጠይቁ ይኖራሉ፣ ከሕዝቡ አንዳንዶችም ቀኑን ያለ ሃይማኖታዊ ባህሪ ያሳልፋሉ። ከእነዚህ ልዩነቶች ባሻገር አንድ ጥያቄ ይቀራል፡ ካለፈው ዓመት የትኛው ተግባር በሌላ ሰው ሕይወት ውስጥ አሁንም መሥራቱን ይቀጥላል፣ እና ይህን በማወቃችን በእኛ ውስጥ ምን ተለወጠ?

ከዚያም ቀሚሱ ይመለሳል። በውስጡ የሰረገው ደም ያዕቆብን ከሁሉ የከፋው አደጋ እንደተከሰተ ለማሳመን ታስቦ ነበር፣ ተሳካም። ከዓመታት በኋላ ዮሴፍ በሕይወት እንዳለ ሲታወቅ፣ ያ እውቀት የወደፊቱን ጊዜ ቀየረ፣ አባቱ አስቀድሞ ያሳለፈውን ሐዘን ግን አላጠፋውም። ዮሴፍ ወጣትነቱን መልሶ አላገኘም፣ ወንድሞቹም የጣሉበትን ጉድጓድ ከቤተሰቡ ታሪክ መንቀል አልቻሉም። ሆኖም ከስብራቱ የተለየ ግንኙነት የመፍጠር ዕድል ተወለደ፣ ምክንያቱም ያለፈው ነገር ከእንግዲህ ሊለወጥ ባይችልም፣ ከዚህ በኋላ ያለው መንገድ ግን አሁንም ለምርጫ ክፍት ነበር።

ይህ ምናልባት ቤተ እስራኤል ስለ ይቅርታ ለሚደረገው ውይይት የሚያበረክተው እጅግ ጥልቅ አስተዋጽኦ ነው። ባለፈውና በወደፊቱ መካከል እንድንመርጥ አይጠይቅም፣ እያንዳንዱ ጉዳት ሊጠገን ይችላል ብሎም ቃል አይገባም። የሚጠይቀው ከዚህ የበለጠ ከባድ ነው፡ የተፈጠረውን ማወቅ፣ አሁንም ሊጠገን ለሚችለው ነገር ኃላፊነት መሸከም፣ እና ይቅርታው ከተነገረ በኋላ በሚገነባው ዓለም ውስጥ ይቅርታውን መፈተን። ስለዚህ ይቅርታ እድፉን አያጠፋውም፤ እድፉ ውርስ ሆኖ ይቀጥል እንደሆነ ግን ይወስናል።