ፍቅር እስከ መቃብር፦ ወደ ጥንታዊ ባህል መስኮት የሚከፍት የኢትዮጵያ ልዩ ክላሲክ

“በጎጃም ክፍለ ሀገር፣ በዳሞት ወረዳ፣ መንኩሳ በሚባል መንደር፣ ከብዙ ዓመታት በፊት ቦጋለ መብራቱ የሚባል ሰው በጥልቅ ብቸኝነት ይኖር ነበር” — በዚህ መልኩ ነው አስደናቂ፣ ልብን የሚነካ፣ እና በቅርቡ ሊሆን የማይችል የፍቅር ታሪክ የሚጀምረው። ታሪኩ በሕፃንነቱ ለቤተ ክርስቲያንና ለእግዚአብሔር ወኪሎች አገልግሎት ተሰጥቶ በያዘው የገበሬ ልጅ እና በፊውዳላዊ የክብር ቤተሰብ ውስጥ የተወለደች፣ በከፍተኛው ማኅበረሰብ የተጠነቀቁ ሥርዓቶች የታሰረች የመኳንንት ልጅ መካከል ይቀረጻል።

ሀዲስ አለማየሁ ፲፱፻፲–፳፻፫፣ መምህር፣ የመንግሥት ሰው፣ ዲፕሎማት፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ ከኢትዮጵያ ታላላቅ ደራሲዎች አንዱ፣ በመጽሐፉ “ፍቅር እስከ መቃብር” ውስጥ ብቻ አይደለም የሚያስደንቅ፣ የሚማርክና በዚያውም ጊዜ የሚያሳምም የፍቅር ታሪክ የሚነግረው፤ በጥንቃቄ፣ በጥበብና በድፍረት ደግሞ በባህላዊው የኢትዮጵያ ማኅበረሰብ ውስጥ መደቦችን የሚፈጥሩ፣ የሚያድሱና የሚያጸኑ ልማዶችንና እምነቶችን ይናድዳል።

መጽሐፉ በ፲፱፻፷፭ በአማርኛ ታትሞ ሲወጣ፣ በብዙ ኢትዮጵያውያን አንባቢዎች ዘንድ እንደ ንጹሕ የፍቅር ታሪክ ተቀበለ። ነገር ግን ከጊዜ በኋላ፣ የአሮጌውን ንጉሣዊ־ፊውዳላዊ ማኅበራዊ ሥርዓት መውደቅና የዘመናዊቷ፣ ይበልጥ ሶሻሊስታዊትና ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ መወለድን የተናገረ ማኒፌስቶ ሆኖ ተቆጠረ። የመጽሐፉ የመጀመሪያ ቅጽ በ፳፻፮ ወደ ዕብራይስጥ ተተርጎሞ ነበር፤ አሁን ግን የሙሉው ሥራ ትርጉም ብርሃን ይመለከታል።

በበዛብህና በሰብለ ወንጌል የፍቅር ታሪክ ላይ በሙሉ የተሸመኑ ሦስት ዋና አካላት የባህላዊቷን የኢትዮጵያ ባህል የኩራትና የቅድመ־ፍርድ አወቃቀር ይፈጥራሉ። እነዚህም፦ ቤተ ክርስቲያንና የእግዚአብሔር ወኪሎች — ቅዱሳንና ቄሶች፤ ከፍተኛው ማኅበረሰብ — ነገሥታት፣ የመኳንንት ቤተሰቦች ወይም ፊውዳላዊው መደብ፤ እና ዝቅተኛው ማኅበረሰብ — ገበሬዎች፣ ተከራዮችና አገልጋዮች ናቸው። በእነዚህ ሦስት መደቦች መካከል ለረጅም ዓመታት የቆዩ ሥርዓተ־ሰንሰለታዊ ግንኙነቶችና ለመፍታት ከባድ የሆነ የጋራ ጥገኝነት ነበሩ።

ኢትዮጵያ ከአርሜኒያ በኋላ የክርስትናን ሃይማኖት የተቀበለች ሁለተኛዋ አገር፣ እንዲሁም ክርስትናን የተቀበለች የመጀመሪያዋ ኢምፓየር ነበረች። ይህ ሃይማኖት እስከ ፲፱፻፸ዎቹ የመጀመሪያ አጋማሽ ድረስ፣ ከመንግሥት እስኪለይ ድረስ፣ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ሕይወት ውስጥ ማዕከላዊ ሚና ነበረው። ለብዙ መቶ ዓመታት ቤተ ክርስቲያንና ካህናት ከአገሪቱ የመኳንንት ቤተሰቦች ጋር ሲምቢዮቲክ ግንኙነት ፈጠሩ፤ እነርሱን የእግዚአብሔር ምርጦች ብለው ቆጠሩ፣ አነገሡአቸው፣ ለታላቅ ሀብታቸውም ሕጋዊና መንፈሳዊ ማረጋገጫ ሰጡ። በተመሳሳይ ጊዜ የሃይማኖት ወኪሎች ለተጨነቁ ገበሬዎች መጽናናት፣ ተስፋና ፈውስ ሰጡ፤ ነገሥታትንና የመኳንንት ቤተሰቦችን በመቀበል፣ በማገልገልና ጀግንነታቸውን በመዘመር በትዕግሥትና በኩራት እንዲኖሩ አበረታቱአቸው።

በአለማየሁ መጽሐፍ ውስጥ ያለው አስደናቂ ሴራ በጎጃም ክፍለ ሀገር ውስጥ ይፈጸማል፤ ጎጃም በኢትዮጵያ ከታላላቅ አካባቢዎች አንዱ ሲሆን፣ ደራሲዎችና ገጣሚዎች በብዙ ጊዜ የሚያወድሱት ክልል ነው። ታሪኩ በመጨረሻው ንጉሠ ነገሥት ኃይለ ሥላሴ ዘመን ይቀመጣል፤ በዚያ ጊዜ በኢትዮጵያ ፊውዳላዊ ቅርጽ ያለው ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊና ሃይማኖታዊ ሥርዓት ገና በሥራ ላይ ነበር። ቀጭን የመኳንንት ቤተሰብ ሽፋን፣ የመሬት ባለቤቶች፣ ከድሆች ገበሬዎች ግብር፣ ስጦታና ጥቅሞች ይሰበስቡ ነበር፤ እነርሱንም እንደ ተከራዮች ይገዙአቸው ነበር። በቤተ ክርስቲያን ያሉ ብዙዎቹ ከፍተኛ ሹማምንትም፣ በተፈጥሮ፣ ከከፍተኛው ማኅበረሰብ ይመጡ ነበር። እንደምንመለከተው፣ በዚህ ሦስት־ከፊል ቅዱስ ሥላሴ — ቤተ ክርስቲያንና ካህናት፣ ከፍተኛው ማኅበረሰብና ዝቅተኛው ማኅበረሰብ — መካከል ያለው ውስብስብ ግንኙነት ታሪኩን በሙሉ የሚቀርጸው ነው።

መብላት የተከለከለ ፍሬ

ዝቅተኛው የኢትዮጵያ ማኅበረሰብ የጥንታዊው የአውሮፓ ፊውዳላዊ ማኅበረሰብ ተመሳሳይ ምስል ነው። የኢትዮጵያ መሬቶች ተዋጊ፣ እብሪተኛና የጠገበ ማኅበራዊ ሽፋን በቁጥጥር ሥር ነበሩ። ገበሬዎች መሬቱን ያርሱ ነበር፤ የምርቱ ትልቁ ክፍል ለጌቶች ይሰጥ ነበር፤ አጅግ ትንሽ ክፍል ብቻ በብዙ ድካም ለሚሰሩት ተከራዮች ይቀር ነበር። በእርጅና ዘመን ብዙ ሀብትና አገልጋዮች የሚኖራቸው የመኳንንት ቤተሰቦች በተቃራኒ፣ ለገበሬ ቤተሰቦች በሕይወታቸው መጨረሻ የራሳቸው ልጆች መኖር እጅግ አስፈላጊ ነበር።

በዛብህ፣ የመጽሐፉ ጀግና፣ እያንዳንዳቸው በራሳቸው ምክንያት በጥልቅ ብቸኝነት የኖሩ አንዲት ሴትና አንድ ወንድ ከተጋቡበት ግንኙነት ተወለደ። አባቱ ቦጋለ መብራቱ እስከ ፵ ዓመት ዕድሜው ድረስ ብቻውን ኖረ፤ በእርጅናው ዘመን እንክብካቤ የሚያደርጉለት ሰዎች እንዳያጣ የፈሩ የበጎ ፈላጊዎቹ ደጋግመው ካሳሰቡት በኋላ ብቻ ሚስት ለማግባት ተስማማ። ወይዘሮ ውድነሽ በጣሙ ደግሞ፣ ቀደም ሲል ያገባቻቸው ሦስት ባሎች አንዱ ከሌላው በኋላ ስለሞቱ፣ “ባሎችን የምትገድል” የሚል ስም ወጣባት፤ እሷም ራሷ በዚህ ዕጣ ፈንታ አመነች።

ወይዘሮ ውድነሽ በጣሙ በመንፈሳዊ ሕይወቷ ላይ የሚመራት የሃይማኖት ሰው ካበረታታት፣ በእሷ ላይ የተጣበቀውንም የነውር ምልክት ካስወገደላት በኋላ፣ ቦጋለ መብራቱን ለማግባት ተስማማች። እርሱም እንዲህ አላት፦ “ሰው ወደ ዓለም ሲመጣ፣ የተመደበለት የሕይወት ዘመን አለው። ስለዚህ እነዚህ ወንዶች ከአንቺ ጋር ባይጋቡም፣ ዕጣ ፈንታቸው አስቀድሞ ተወስኖ ነበር። ስለዚህ የሐሜተኞችን ንግግር ማዳመጥ፣ በእነርሱም መደንገጥና ሕይወትሽን ማሳዘን አያስፈልግሽም።”

ሁለቱ ተጋቡ፣ በዛብህንም ወለዱ። ስሙ — “በላዩ ላይ ሸክም ያለበት ሰው” ማለት ሲሆን — የሕይወቱን ችግሮች ያመለክታል። ወላጆቹ በእርጅናቸው ዘመን መታመኛቸው እንደሚሆን የሚያዩት ሕፃን በብዙ በሽታዎች ይታመማል። የተጨነቀችው እናቱ ወደ ቅድስት ትጸልያለች። በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያናትና በዓላት እንደ ሚካኤል፣ ገብርኤልና ሌሎች ቅዱሳን ስም ይጠራሉ። እናቱም እንዲህ ትላለች፦ “አንቺ ርኅርኅተኛ እናቴ፣ ምሕረትሽን ላኪ፣ ልጄንም ፈውሺው፤ እርሱም ስምሽን ለማወደስ ዘመኑን ሁሉ አገልጋይሽ ይሆናል። አገልጋይና ባሪያ እንዲሆንልሽ በቤተ መማርያ አሳድገዋለሁ፤ ይህን ስእለት እገባልሻለሁ።”

የእናቱ ልመና ተፈጸመች፤ የልጇ ጤና ተሻሻለ፤ አደገ፤ የሃይማኖት ጥበብን ተማረ፤ እንዲሁም ሰሚዎቹን ቸል የማያሰኝ ጣፋጭና የሚማርክ የዘፈን ድምፅ ተሰጠው። ነገር ግን እያደገና በጥበቡና በመልካም ባሕርያቱ ስሙ እየታወቀ ሲሄድ፣ በተለዩ ቤተ ክርስቲያናትና በሩቅ መንፈሳዊ ምሽጎች ውስጥ ተዘግቶ ከሚኖር ፋንታ፣ ውብ ወጣቶች ፍቅሩንና ቅርቡን የሚፈልጉት ወንድ ሆነ።

ነገር ግን ሁሉም እርሱ ለፍቅር የተከለከለ መሆኑን ያውቁ ነበር። አንዲት ወጣት ለጓደኞቿ ያንን መራራ እውነት እንዲህ ብላ አስረዳች፦ “በከንቱ አትጣሉ፤ እርሱ የስእለት ልጅ ነው። ይህ ለማየት የተፈቀደ፣ ለመብላት ግን የተከለከለ ፍሬ ነው።”

በዛብህ ራሱም እናቱ ሰውነቱን ለጾምና ነፍሱን ለመከራ እንዳበዘችበት ያውቃል። ውሳኔዋ ለራሱ መልካም በመፈለግ የተደረገ መሆኑን ቢረዳም፣ ከዚያ ክፉ ዕጣ ፈንታ ጋር መታረቅ አልቻለም፤ ሰው ሆኖ በፍላጎትና በምኞት መፈጠር፣ ግን ከሴት ፍቅርና ከልጅ መውለድ ፍጹም መራቅ። ምናልባት እንደ ተቃውሞ ምልክት፣ አርጅተው ብቻቸውን የቀሩትን ወላጆቹን — ከጊዜ በኋላ በብቸኝነት እንደሞቱ ከመልእክተኛ ይሰማል — የትውልድ ቦታውን፣ ጓደኞቹንና የሚያውቃቸውን ሰዎች ትቶ በመሄድ፣ በአገሪቱ ውስጥ ከቤተ ክርስቲያን ወደ ቤተ ክርስቲያን ይንከራተታል፤ እንደ ሆነም ቦታና ጊዜ ለእርሱ ይወስኑ ዘንድ ይመስላል፤ ለመውደድ የተፈጠረ ነውን፣ ወይስ ለሴትና ለፍቅሯ እንግዳ ሆኖ ለመሞት?

ስለ ክብር የተነሳ ጦርነት

እርሱና ባለቤቱ ትሩአይነት፣ የመጨረሻዎቹን ፊውዳላዊ ቤተሰቦች በታማኝነት ይወክላሉ፤ የበላይነት፣ ክብርና ጥቅም የሚሰጣቸውን አሮጌ ሥርዓት ለማስቀጠል የሚሞክሩ፣ በኢትዮጵያ ማኅበረሰብ ውስጥ ለሚመጣ ማንኛውም ለውጥ ግን በጽኑ የሚቃወሙ ናቸው።

የመኳንንት ቤተሰቦች ገበሬዎች ግብር እንዲከፍሉላቸው፣ ስጦታ እንዲያቀርቡላቸው፣ እንዲያከብሯቸውና እንዲያወድሷቸው የሚጠይቁት በእብሪት ብቻ አይደለም፤ ከእነርሱ ጋር የተወዳደሩ ሌሎች የክብር ቤተሰቦችን ለመዋጋትና ለማሸነፍ ባሳዩት ጀግንነትና ድፍረት፣ በገበሬዎቻቸው ሕይወት ላይ ጥበቃ ለማስፈንና ጥቅሞቻቸውን ለመጠበቅ በቻሉት ምክንያትም ነው። ከዚህም በላይ፣ በባህላዊው አመለካከት መሠረት፣ ድፍረት — ለሁሉም መደቦች የጋራ ባሕርይ የሆነው — ኢትዮጵያውያን ከእነርሱ የበለጡ ኢምፓየሮችና ኃያላን ኃይሎች ጋር እንዲዋጉ፣ እንደ ፲፰፻፺፮ በኢትዮጵያና በጣሊያን መካከል በተካሄደው የዓድዋ ጦርነት ያሉ አስደናቂ ድሎችን እንዲያገኙ፣ ነፃነታቸውንና የክልል እና የብሔር ሉዓላዊነታቸውን ለረጅም ዓመታት እንዲጠብቁ ያስችላቸዋል።

ነገር ግን ከፊታውራሪ መሸሻ ቤተሰብ ጋር በተያያዘ፣ የኋለኛውን የኢትዮጵያ ፊውዳሊዝም የሚወክለው ይህ ቤተሰብ፣ የመደብና የዘር ክብሩን ማስጠበቅ በብዙ መጠን፣ ምናልባትም በሙሉ፣ በሴት ልጃቸው ሰብለ ወንጌል ላይ የተመሠረተ ነበር። እሷ የተወደደች፣ ብዙ ጸጋ ያላት ወጣት ሴት ሲሆን፣ የቤተሰቧን ክብር የሚመጥን የመኳንንት ልጅ እንዲያገባት ታስባ ነበር። እሷ ግን ወላጆቿ ከሚያምኑባቸው እሴቶች የተለዩ እሴቶችን ትይዛለች፦ “ጥሩ ሥነ ምግባርና መልካም ባሕርይ ነበራት። ትዕቢትን ትጠላ ነበር።” ሰብለ ወንጌልን ከብሪታንያዊቷ ልዕልት ዲያና ጋር እንደ አንድ ዓይነት ተመሳሳይ ምስል ማየት ይቻላል፤ በንጉሣዊ ቤተሰቦች መካከል ስትገኝ የምትጨነቅ፣ ከተራው ሕዝብ ጋር ግን በብዙ ምቾት የምትኖር።

በሰብለ ወንጌል ውበት፣ በቤተሰቧ ዘር ክብርና በመልካም አስተዳደጓ ምክንያት፣ ብዙ ሰዎች ፲፬ ዓመት ሲሞላት ከወላጆቿ እጇን ለመጠየቅ መጡ፤ አግቢዎችም በቤተሰቧ በር ላይ ተሰልፈው ይቆሙ ነበር። ወላጆቿ ግን ልጃቸውን የሚፈልጉትን ሁሉ በተለያዩ ሰበቦች ይመልሱ ነበር፦ “አባቱ ሰው አይደለም፣ ማለትም ከተከበረ የመኳንንት ቤተሰብ አይደለም፣ ገበሬ ነው... አባቱ ብዙ ላሞች የነበሩት ቀጥተኛ የመንደር ሰው ነበር። ሞተ፤ ከዓለም ከመለየቱ በፊትም ላሞቹን ሁሉ ለልጁ ተወለደለት። አሁን ልጁ ያለ ገደብ የላሞቹን ወተት ሲጠጣ፣ ራሱን ከሰዎች ጋር እኩል መስሎታል፤ ከዚያም የልጃችንን እጅ ለመጠየቅ ወሰነ።”

ነገር ግን ጊዜ እያለፈ ሲሄድ፣ ወላጆቿ ከእንግዲህ ለጋብቻ ልጃቸውን የሚጠይቅ ሰው እንደሌለ ይገነዘባሉ። “አንዳንድ ጊዜ ሰዎች እጇን ሲጠይቁ፣ እነርሱ የተፋቱ ወንዶች ነበሩ፤ ምክንያቱም እሷ መጋባት ያልቻለች ሴት ተብላ ትቆጠር ነበር። ጠያቂዎቹ እሷን እንደ ድንግል ለመውሰድ ሳይሆን እንደ ተፋታች ወይም እንደ ድንግል ያልሆነች ሴት ለመውሰድ ወደ ወላጆቿ ይመጡ ነበር፤ ስለዚህም ከድንግል ጋር በሚደረግ ጋብቻ የሚፈለጉ ሥርዓቶች አይፈጸሙም ነበር።”

በመጽሐፉ ውስጥ ከሚገኙ አስደናቂ ድራማዎች አንዱ፣ አንድ ኃያል ገዢ ሰብለ ወንጌልን እንደ ድንግል ለማግባት፣ የታወቁትን ሥርዓቶችና ግብዣዎች በጥንቃቄ በመጠበቅ እጇን ሲጠይቅ ይፈጠራል። ከጊዜ በኋላ ግን በአማካሪዎቹ ምክር ሐሳቡን ይቀይራል፤ ለተዘጋጀችው ሙሽራ ቤተሰብም እሷን እንደ ተፋታች ወይም እንደ ድንግል ያልሆነች ሴት ሊያገባት እንደሚፈልግ ያሳውቃል። ፊታውራሪ መሸሻ፣ ክብሩ በጭካኔ እንደተረገጠና የዘሩ ሰንሰለት ሊጠፋ እንደቆመ ሲሰማው፣ ጦርነት በታቀደው ወደፊት አማቱ ላይ ያውጃል። ያም ሰው የጦር ጀግናና ተጽዕኖ ያለው ተብሎ ይቆጠራል። በጦርነት መግለጫው ውስጥ እንዲህ ይጽፋል፦ “እንዲህ ያለ ውርደት፣ እስከ መሠረቱ የሚያረክስና የሚያፈርስ፣ በደም ብቻ ነው የሚጸዳው።”

ለመዋጋትና ደም ለማፍሰስ፣ ከጠላትም ሳይፈሩ ለመቆም ያለው ዝግጁነት፣ የመኳንንት ዘር መደብን፣ ክብሩን፣ መልካም ስሙንና የምቾት ሕይወቱን ለማስቀጠል ዋስትና ነው። ነገር ግን ደብዳቤዎች ከተለዋወጡ፣ የጦርነት መሣሪያዎችና የጦር ሜዳ ከተወሰኑ በኋላ፣ ጦርነቱ በመጨረሻ በቤተ ክርስቲያን፣ በቅዱሳንና በካህናት ታማኝ ጣልቃ ገብነት ይከለከላል። በዚህም የፊታውራሪ መሸሻ ለመደቡ ያለው ቀናነትና ቤተ ክርስቲያን በመኳንንት ቤተሰቦች መካከል የሚያደርገው የማይናወጥ የሽምግልና ሚና ይጠበቃል፤ ሁሉም ከጦርነቱ መግለጫ ትርፍ ያገኛሉ፣ እንኳን በኋላ ጊዜያዊ ድል መሆኑ ቢገለጥም።

አባቷ የቤተሰቡን ዘር ክብር ለማዳንና ተተኪ ትውልድ ለማቋቋም የክብር ጦርነት እያካሄደ ባለበት ጊዜ፣ በልጅቱ ሰብለ ወንጌል ልብ ውስጥ የተከለከለ ፍቅር ቀስ በቀስ ይበቅላል። መምህሯ በዛብህ፣ እጆቿን ይይዛል፣ የአማርኛ ፊደላትንም እንድትጽፍ ይረዳታል። ሁለቱ — በሕይወታቸው ሁኔታዎች ምክንያት ነፃ ምርጫ ምን እንደሆነና ስሜትን እንዴት መግለጽ እንደሚቻል ያላወቁ — ቃላት የሌሉትን ቋንቋ ይቀበላሉ፤ የ羞 ዓይን እይታዎች፣ የተገደቡ ንክኪዎችና አንዳንድ ጊዜ የቴሌፓቲ የሚመስል ንግግር።

በገበሬ ልጅና በመኳንንት ልጅ መካከል የተቀጣጠለው ፍቅር፣ በባህላዊ ሥርዓቶች ቢታሰርም፣ ከጎዱ ካሳ፣ ከቤተ መንግሥቱ እብድ፣ ማበረታቻ ያገኛል። እርሱ የነፃነት መብራት ያበራል፤ ለበስተጀርባ የሚዋደዱትን ሁለቱን የመኳንንት መደብ ከዓለም ሊያልፍ እንደሆነ፣ በመደቦች መካከል ያለው መከፋፈል የተሳሳተ እንደሆነ፣ ሰው ራሱ ለራሱ ጌታ እንደሆነ፣ ለእያንዳንዱ ሴትና ወንድም የሚወዱትን ባል ወይም ሚስት ለመምረጥ መብት እንዳለ ያበስራል።

የሰብለ ወንጌል አገልጋዮችና ሴት ረዳቶችም፣ እሷን እንዲጠብቁና ከበዛብህ ጋር ብቻዋን እንዳይተዉአት ቢታዘዙም፣ ስሜቷን ይገነዘባሉ፤ ለራሷ ይተዋታል፤ ከመምህሯም ጋር ያለ እነርሱ መገኘት እንድትቆይ ይፈቅዱላታል። እንዲሁም፣ በሁለቱ መካከል ያለው ፍቅር የባህላዊ እስራትን ሁሉ ለመስበርና ለማቃጠል ይቸገራል፤ በውስጣቸውም እንደ በምድር ጥልቅ ውስጥ የታሰረ ላቫ ይቃጠላል።

በቤቱ ውስጥ የሚፈጠረውን፣ መደቡን ሊያፈርስና የዘሩን ቀጣይነት ሊቆርጥ የሚችል የተከለከለ ፍቅር ሳያውቅ፣ ፊታውራሪ መሸሻ በግዛቱ ክልሎች ሥርዓት ለማስፈን ይወጣል። በተወሰነው ጊዜና መጠን ግብር፣ ስጦታና ጥቅሞች መክፈል የለመዱ ገበሬዎች ድካሙንና የመደቡን መሸርሸር ይሰማሉ፤ የግብር ሰብሳቢውን ያስራሉ፤ ከእንግዲህም ከባድ ግብሮችን መክፈል እንደማይችሉ ያሳውቃሉ።

በዚህ ነጥብ የኢትዮጵያ መኳንንት የበላይነት ስሜት ዝቅተኛውን መገለጫ ማየት ይቻላል፦ “ወዮልኝ! እኔ መሸሻ፣ እንዴት ተዋረድሁ?!... እኔ፣ የጀግኖች ሁሉ ጌታ፣ መሸሻ፣ በክብሬ ራሴ፣ እንዴት የክብርና የሥነ ምግባር የሌላቸው ገበሬዎች ፌዝ መታገሥ አለብኝ?!”

ፊታውራሪ መሸሻ የገበሬዎች ኃይል እየጨመረ መሄዱንና ከእንግዲህ ለጥያቄዎቹ መታዘዝ እንደማይፈልጉ ቢማርም፣ የልጁን የፍቅር ምርጫ ለመቀበል ይرفض። በዛብህ ልጁን የሚያስተምር ብቻ ሳይሆን በእሷ እንደተወደደ ሲያውቅ፣ አባቷ እርሱን ለማባረር ይወስናል፤ ሰብለ ወንጌልንም እንዳትሸሽና የተከለከለውን ፍቅሯን እንዳትፈጽም በሰንሰለት ያስራታል። ቀንና ሌሊት ራሱ ይጠብቃታል ወይም ጠባቂዎችን ያቆምባታል። በዛብህና ሰብለ ወንጌል ፍቅራቸውን ለመፈጸም ባለመቻላቸው ይሰቃያሉ። የመደብ ትግል በሁለቱ መካከል የሚቃጠለውን ፍቅር ሊያጠፋው ይችላልን? ወይስ ፍቅሩ ይበልጣል? መልሱንና ከእሱ ጋር የሚመጣውን የንባብ ደስታ ለአንባቢዎች እንተወዋለን።

ወደ ጥንታዊ ባህል የሚከፈት መስኮት

ንጉሥ — የጎጃም ተክለ ሃይማኖት፣ አስደናቂው ሥራ የሚካሄድበት ቦታ።

“ፍቅር እስከ መቃብር” በኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ውስጥ ክላሲክ ሥራ ብቻ አይደለም፤ በብዙዎች ዓይን ከ፳ኛው ክፍለ ዘመን ታላላቅ የፕሮዛ መጻሕፍት ጋር በአንድ ረድፍ የሚቆም የላቀ ልቦለድ ነው። እስካሁን በዓለም የሰው ልጅ ማስተዋል ውስጥ የሚገባውን ቦታ ካላገኘ፣ ይህ በቋንቋና በጂኦግራፊ ድንበሮች ከዓለም ሥነ ጽሑፍ ቀኖና መደርደሪያዎች ውጭ ስለተተወ ነው።

አስፈላጊነቱ በብዙ ገጽታዎች ውስጥ ይገኛል። በመጀመሪያ፣ ደራሲው በማኅበረሰቡ ውስጥ ያሉ ቋንቋንና እሴቶችን በጥበብ ይጠቀማል፤ ግን ለእነርሱ የሰው ልጅ ሁሉ የሚጋራውን ትርጉም ይሰጣል። ሁለተኛ፣ ይህ በጣም ጥሩ የፍቅር ታሪክ ነው፤ በእሱም በኩል፣ ፍቅር ከተለያዩ መደቦች የመጡ ሰዎችን፣ እንቅፋቶች፣ ክልከላዎችና ቅድመ־ፍርዶች ቢኖሩም፣ ለማገናኘት ያለውን ኃይል እንደገና እንገነዘባለን። ሦስተኛ፣ ይህ የፍቅር ታሪክ ሴትን ፍላጎቶቿንና ምርጫዎቿን ከሚታስሩና ከሚጨቁኑ ባህላዊ እሴቶች፣ ልማዶችና እምነቶች ይፈታታል፤ በሕሊናዋና በጣዕሟ መሠረት የምትፈልገውን የሕይወት አጋር ለመምረጥ ነፃነትና መብት ይሰጣታል። አራተኛ፣ ወደ ኋላ ሲመለከቱት፣ የአለማየሁ መጽሐፍ አሮጌውን ፊውዳላዊ ሥርዓት ለማፍረስ የሚጠራ ሥራ ሆኖ ይታያል፤ ያ ሥርዓት ለጥቂቶች ጥቅም ሲያመጣ፣ የኢትዮጵያን ሕዝብ አብዛኛውን ያስገዛና ያበደለ ነበር። ይህም በሃይማኖት፣ በከፍተኛው ማኅበረሰብና በዝቅተኛው መደብ መካከል ያለውን ሲምቢዮቲክ ግንኙነት በመፍታት ይፈጸማል። በዚህ ትርጉም፣ ልቦለዱ ነቢያዊ ሥራና የኢትዮጵያ ማኒፌስቶ ሆኖ ይታያል፤ ከጥንታዊው ፊውዳላዊ አገዛዝ መጥፋትንና ሃይማኖት በመንግሥት ላይ የነበረውን ተጽዕኖ መቀነስን ያፋጠኑ የምዕራባውያን ሥራዎችና የሐሳብ ጽሑፎች ጋር የሚመሳሰል።

የመጽሐፉ ዕብራይስጥ ትርጉም፣ በስድስት ተርጓሚዎች ትብብር የተዘጋጀው፣ በታሪኩ ውስጥ የሚታዩትን የኢትዮጵያ ቋንቋና ባህል ውስብስብነቶች ሁሉ ማሳካት አይችልም፣ ማሳካትም አይችልም። ነገር ግን የዚህን አስደናቂ ሥራ ዋና መልእክት ያስተላልፋል፣ ለእስራኤላዊ አንባቢም ይቀርበዋል። ይህን መጽሐፍ ማንበብ፣ ለእስራኤላውያን የኢትዮጵያ ነገሥታትና የመኳንንት ቤተሰቦች ወደ ቅዱስ ቤተ መቅደሳቸው፣ እንዲሁም ወደ ተራው ሕዝብ ዓለምና የኑሮ መንገዶች መስኮት ይከፍታል። ይህን ልቦለድ ማንበብ ዛሬ በእስራኤል የሚኖሩ የኢትዮጵያ አይሁዶች የመጡባትን፣ በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ከጥንታዊና ከአስፈላጊ ባህሎች አንዷን ለመረዳት ብዙ እስራኤላውያንን እንደሚረዳ አምናለሁ።

ዓይነት፦ ፕሮዛ
የታለመ አንባቢ፦ የኢትዮጵያን ባህልና ታሪክ ማወቅ የሚፈልግ ማንኛውም ሰው
መደርደሪያ፦ ከ“ክብረ ነገሥት”፣ ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ኤፒክ፣ ጎን
መደምደሚያ፦ የፍቅር ታሪክንና ማኅበራዊ־ፖለቲካዊ ማኒፌስቶን የሚያዋህድ የላቀ ክላሲክ ልቦለድ

ፍቅር እስከ መቃብር፦ ሙሉው መጽሐፍ

ሀዲስ አለማየሁ

ከአማርኛ ወደ ዕብራይስጥ የተረጎሙት፦ ጋዲ መልኮ፣ ኢሽቶ መልኮ፣ አብርሃም ወልደ ጻድቅ፣ ነጸነት ፈረደ፣ ዮሴፍ ይስሐቅ እና አብርሃም የርዳይ።
ዋና አርታኢ፦ ዳንየላ ሳፒር።
አሳታሚ፦ የኢትዮጵያ ማኅበረሰብ ፈጠራ፣ ትርጉምና ባህል ማበረታቻ ማኅበር።
424 ገጾች፣ 140 ሸቀል።